• Michel

Gaspatronen: welke zijn de beste en hoeveel gas heb ik nog?

Bijgewerkt op: jul 27


Koken op gas is één van de populairste manieren om tijdens een trektocht water op te warmen of een maaltijd klaar te maken. Behalve dat het makkelijk is in gebruik, heb je er erg weinig voor nodig: een gaspatroon, een brander en wat lucifers of een aansteker. Maar welke gaspatronen moet je kopen en hoe weet ik hoeveel gas er nog in een gebruikt patroon zit? Het antwoord op deze en nog vele andere vragen krijg je in dit artikel.

Inhoud van dit artikel:

Welke soort aansluiting heb ik nodig?

Eén van de belangrijkste dingen waar je op moet letten bij de aankoop van gaspatronen, of gascartouches, is de aansluiting van de brander op de gaspatroon. Sowieso hebben ongeveer alle branders die bij ons in de buitensportwinkels liggen een schroefmechanisme voor het gaspatroon, in tegenstelling tot het kliksysteem van Campingaz. Let daar dus op bij de aankoop, want in alle landen - buiten Frankrijk - zijn gaspatronen met een schroefdraad makkelijker te vinden dan die met het kliksysteem van Campingaz. Om het met Engelse termen te zeggen, het gaat om "threaded" (schroefdraad) of "non-threaded" (klik) gaspatronen.


Beide aansluitingen hebben hoe dan ook een Lindalklep die de patroon afsluit na ontkoppeling van de brander. Dit in tegenstelling tot doorprikbare gaspatronen die niet geschikt zijn voor gebruik op trektocht, want eens doorprikt kan je de brander er niet afhalen tot de patroon leeg is.

De schroefdraad op de gaspatroon van MSR (links) en het kliksysteem van Campingaz (rechts). Je zal gaspatronen met een aansluiting zoals die van MSR veel vaker vinden dan die van Campingaz.


Hoeveel gas zit er nog in mijn gebruikte fles? (meetmethode voor thuis)

Om te achterhalen hoeveel gas er nog in een gebruikte fles zit, is de nauwkeurigste manier om de gaspatroon met een keukenweegschaal te wegen. Gaspatronen bevatten altijd ongeveer 100-110, 230 of 450 gram gas. Als je het totale gewicht van je patroon kent (je kan het in onderstaande tabel opzoeken in de laatste kolom), dan kan je mits een simpele berekening uitrekenen hoeveel gas nog overblijft.


Voorbeeld: Stel je hebt een MSR IsoPro-patroon van 227 gram (dit is de hoeveelheid gas) die je inmiddels al enkele malen gebruikt hebt. De weegschaal geeft 250 gram aan. Het tarragewicht of leeggewicht van de patroon is 143 gram (370 totaalgewicht - 227 gasgewicht). Nu trek je van de gewogen 250 gram het tarragewicht 143 gram af, dus 250-143=107 gram. Er blijft dus 107 gram over van de oorspronkelijke 227 gram en dus iets minder dan de helft.

Hoeveel gas zit er nog in mijn gebruikte fles? (meetmethode voor onderweg)

Een andere methode om na te gaan hoeveel gas je nog hebt terwijl je op stap bent, is om op voorhand (dus thuis) een volle en een lege patroon in water te leggen. Je brengt markeringen aan tot waar het water reikt bij zowel de volle als de lege patroon. Die markeringen breng je dan over op de al dan niet gebruikte gaspatronen die je meeneemt op je tocht. Zodoende kan je tijdens je tocht in het oog houden hoeveel brandstof je nog hebt en kan je dit ten allen tijde nagaan zolang je ergens water (een meer, vijver, kalme waterloop,...) ter beschikking hebt. MSR heeft op zijn twee kleinste modellen van 110 en 227 gram markeringen aangebracht, zodat je het voorbereidende werk thuis niet meer hoeft te doen.


Welke gas in welke omstandigheden?

Wanneer je een gaspatroon koopt lijkt het alsof er eigenlijk geen gas in de patroon zit, maar een vloeistof. Eigenlijk is dit een tot vloeistof gecomprimeerd gas. Indien die compressie niet zou plaatsvinden en er dus een luchtig gas in de patroon zou zitten, dan zou je slechts een fractie van het volume gas ter beschikking hebben om te branden. Elk soort gas heeft een bepaald kookpunt, waarbij de vloeistof verdampt en dus weer een echt gas wordt. In gaspatronen voor outdoorgebruik zit een mengeling van propaan, isobutaan en/of butaan.


Van die drie gassen is propaan de beste keuze bij vriestemperaturen. Propaan verdampt immers al vanaf -42°C, wat dus betekent dat het bij alle temperaturen daarboven verdampt en dus gebruikt kan worden om te verbranden. Dat een gaspatroon niet enkel gevuld is met propaan heeft te maken met de enorme dampdruk van propaan. Zou je 100% propaan willen meenemen op een trektocht, dan heb je een zwaarder patroon nodig die deze druk kan weerstaan (de kleinste propaancartouches wegen ongeveer 950 gram) en een zwaardere gasbrander die geschikt is voor deze druk. De normale outdoor gaspatronen, die volgens een EN-norm gemaakt worden, kunnen de druk van kleinere hoeveelheden propaan wel aan. Meestal zal het aandeel propaan tussen de 20 à 30% schommelen.


De mengeling wordt aangevuld met isobutaan en/of butaan (ook wel n-butaan). Isobutaan is, als je zo wil, een verbeterde versie van butaan. Zo heeft isobutaan een kookpunt van -12°C, wat dus betekent dat het tot die temperatuur kan verdampen. Butaan daarentegen heeft een kookpunt van ongeveer 0°C. Bij vriestemperaturen behoudt butaan zijn vloeibare vorm, zal niet verdampen en dus kan er geen verbranding plaatsvinden. Dat gas is daarom niet geschikt voor winterse trektochten.


In de bovenstaande tabel heb ik per merk de gasmengelingen vermeld. Zoals je ziet zijn er merken die 70 en 80% butaan gebruiken waarmee je dus in de winter weinig kan aanvangen. Het is niet zo dat omdat er propaan aanwezig is in de mengeling, dat een propaan/butaanmengeling plots goed is voor temperaturen onder het vriespunt. Integendeel. Het aandeel propaan zal gewoon opgebruikt worden en plots zal je, ondanks het feit dat er nog gas - in dit geval butaan - in de cartouche aanwezig is (de vloeistof die je hoort als je de patroon schudt), een zwakke en tenslotte uitdovende vlam krijgen. Kies dus bij lichte vriestemperaturen steeds voor een mengeling van propaan en isobutaan en probeer butaan te vermijden. Je gaat dus best voor gassen van Primus (Winter of Power Gas), Jetboil, MSR of GSI. Tijdens de zomermaanden is een mengeling met butaan echter geen verkeerde keuze en kan je het Summer Gas van Primus, evenals gas van Coleman of Campingaz gebruiken. De patronen van Edelrid en Optimus zijn ook goed bij temperaturen tot ruim boven het vriespunt.

Bij extreme vrieskou kan je ook met de propaan/isobutaanmengeling weinig aanvangen. Zoals gezegd blijft isobutaan vanaf -12°C in een vloeibare staat en kan dus niet verdampen. En propaan heeft zijn beperkingen door de enorme dampdruk waardoor je dus geen kleine, lichte patronen hebt met 100% propaan.


Weet dat bijna alle gaspatronen die in Europa verkrijgbaar zijn uit dezelfde fabrieken in Korea komen, ongeacht het merk. Campingaz is één van de uitzonderingen op de regel, made in France.